Fon Skandalı: Çürüyen Sistemin Kaçınılmaz Sonucu
(Bu yazı 03.11.2026’da toplumsal.com.tr haber sitesinde yayımlanmıştır.)
17 Eylül 2026’da Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Borsa İstanbul ekseninde patlayan devasa serbest fon skandalı, Cumhuriyet tarihinin en büyük finansal dolandırıcılıklarından biri olarak kayıtlara geçti. Ağustos 2026 sonlarında belirli sığ ve düşük hacimli hisse senetlerinin, paravan veya bağlantılı serbest fonlar üzerinden çapraz işlemlerle fiyatlarının yapay şekilde yüzde iki binlere varan oranlarda yükseltildiği tespit edildi.
SPK; Pusula, Tera, Hedef, Atlas gibi portföy yönetim şirketlerine bağlı 131 fonun tasfiyesine karar verdi. Bu fonlarda yaklaşık 455 bin yatırımcının 800 milyar liralık hacmi kilitli kaldı. İncelemelerde, 1-16 Eylül arasında kriz patlamadan hemen önce “içeriden bilgi alarak (insider trading)” fonlardan 400 milyar liranın üzerinde “haberli çıkış” yapıldığı haberleştirildi.
Fon krizinin borsanın genelinde yarattığı güven kaybı ve likidite sıkışıklığı nedeniyle Borsa İstanbul (BIST 100) 7 hafta üst üste sert düşerek şirketlerin toplam piyasa değerinden 7,8 trilyon liradan fazla (166,8 milyar dolar) bir servet erimesine yol açtı.
Bu büyüklükte bir finansal istismar, yalnızca birkaç kişinin becerisiyle açıklanamaz. Yüz binlerce yatırımcının parasının söz konusu olduğu, çok sayıda fonun ve şirketin birbirine bağlandığı, borsada olağan dışı hareketlerin uzun süre devam ettiği bir düzende, denetim mekanizmalarının ne yaptığı sorusu en az dolandırıcılık iddiası kadar önemlidir.
İktidar İçi Bağlantılar ve Siyasi Gücün Rolü
Skandalın temelinin iktidar siyaseti ile doğrudan ilişkili olduğu çok açıktır:
- Devlet ve Bürokrasi Zirvesine Uzanması: Skandalın merkezinde sıradan finansal aktörler değil; bürokrasinin ve iktidar partisi üst yönetiminin en tepe isimleri yer aldı. Skandalın siyasi bağlantıları yalnızca eski Bakan Fatma Betül Sayan Kaya ile sınırlı değil. Eski AK Parti milletvekili, Erdoğan’ın eski danışmanı ve iktidarın seçim kampanyalarında önemli rol üstlenmiş isimlerden Ertan Aydın da soruşturma kapsamında tutuklandı. Bu skandal; piyasayı denetlemekle yükümlü bürokratlar, iktidar partisi yöneticileri ve portföy şirketleri arasındaki girift ilişkiler ağını ortaya koydu. Tablo; siyasi nüfuzun, bilgiye erişim ayrıcalığının ve kamu gücünün bu dolandırıcılık için kullanıldığını kanıtlamaktadır.
- Bürokratik Zırh ve Koruma: Sermaye piyasasının düzenleyici ve denetleyici kurumu SPK, piyasa işletmecisi Borsa İstanbul ve şüpheli finansal hareketlerini inceleyen MASAK, kendi görev alanları çerçevesinde bu sürecin bütün yönleriyle araştırılması gereken kamu kurumlarıdır. Bu kurumlarda görev yapmış eski üst düzey yöneticilerin daha sonra özel finans kuruluşlarında görev almaları, dolandırıcılığın “içeriden” alınan sistemik destekle yürütüldüğü şüphelerini pekiştirmektedir.
- Göz Yumma ve Zamanlama: Yatırım fonlarındaki olağan dışı fiktif şişkinlik aylarca devam etmesine rağmen SPK gibi denetim mekanizmalarının balon 800 milyar liraya ulaşana kadar sessiz kalması, iktidar gücü ve siyasi vesayet olmaksızın böyle bir operasyonun yürütülemeyeceğinin kanıtıdır.
Böyle Bir Skandal Ancak Bizimki Gibi Bir Sistemde Mümkün Olabilir
Asıl mesele, böylesine büyük bir finansal yapının uzun süre büyüyebilmesi, yüz binlerce yatırımcıya ulaşabilmesi ve kamu denetiminin zamanında etkili bir müdahalede bulunamamasıdır. Bu skandalda dört temel yönetim sorununa dikkat çekmek gerekir.
- Denge-denetlemenin zayıflaması ve liyakat yerine sadakat anlayışı; Demokratik yönetimlerde hiçbir kurum sınırsız yetkiye sahip olmamalıdır. Yasama, yürütme ve yargı arasındaki denge; bağımsız denetim kurumları ve şeffaflık, kamu gücünün kötüye kullanılmasını önleyen temel güvencelerdir. Yürütme gücünün merkezileştiği, kurumların hareket alanlarının daraldığı bir yönetim anlayışında denetim mekanizmaları da etkisizleşir. Ayrıca, kamudaki kritik görevlere atamalarda mesleki yeterlilik, bağımsızlık ve kamu yararı yerine siyasi yakınlık ve sadakatin öne çıktığı bir sistemde, denetim kurumlarının işlevlerini gerçek anlamda yerine getirmeleri zorlaşır. Bir kurumun yöneticisi, denetlemekle yükümlü olduğu ekonomik ve siyasi çevrelerden bağımsız değilse, denetimin etkinliği de tartışmalı hâle gelir. Denetleyenlerin, denetledikleri siyasi ve ekonomik güç odaklarına karşı korunaklı olmadığı bu sistemde, önemli kurumların kamu yararının güvencesi olmaktan çıkarak şekli birer bürokratik yapıya dönüştükleri görüldü.
- Erken uyarı sistemlerinin çalışmaması; Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in Kasım 2025’te bazı fonlar üzerinden manipülasyon yapıldığını bildiklerini açıklamasına rağmen, bu fonların büyüklüğü neden 2026 yılı boyunca artmaya devam etti? Medyascope haber sitesinin araştırmasına göre, söz konusu 131 fondaki para miktarı bu açıklama döneminde 297 milyar TL civarındayken 2026 Eylül’ünde 800 milyar TL’yi aştı. Bu tespit; kamu yönetiminin erken uyarı, risk izleme ve müdahale kapasite eksikliğini açıkça ortaya koymaktadır. SPK, MASAK, ilgili bakanlıklar ve diğer kamu kurumları riskleri görmesine rağmen önlem almadı, erken müdahale yapılamadı.
- Siyasi ve ekonomik gücün iç içe geçmesi; İktidar çevrelerinde bulunan kişilerin ve büyük ekonomik aktörlerin işin içinde olmaları durumunda işlemlerin titizlikle denetlenmediği görüldü. Siyasi iktidara yakın çevrelerin, eski kamu yöneticilerinin ve büyük ekonomik aktörlerin aynı finansal ilişkiler ağında buluşması, denetim bağımsızlığını ve çıkar çatışmasını kaçınılmaz olarak gündeme getiriyor. Bu skandal, siyasi nüfuzun ekonomik ilişkiler üzerindeki olası etkilerinin neden bağımsız ve şeffaf biçimde araştırılması gerektiğini bir kez daha ortaya koymuştur. Bu krizde, iktidara yakın çevrelere uygulanan ikili hukuk sisteminin ve işletilmeyen denetim prosedürlerinin sonucu net olarak ortaya döküldü.
- Hesap verebilirlik yerine kriz yönetimi; iyi bilinir ki AKP patlayan her skandalın meydana getirdiği zararı gidermeyi ve sorunu tümüyle çözmeyi değil, bu krizin iktidarın kalıcılığına getireceği zararı gidermeyi çok daha fazla önemser. Bu skandal ortaya çıktıktan sonra da siyaseten “hesap verebilirlik” ilkesi işletilmedi. Öncelik, olayı çok dallandırıp budaklandırmadan gündemden düşürmeye yönelik oldu. İyice ayyuka çıkmamışsa AKP’li siyasilere yargının ilişmemesi için azami gayret sarf edildi. Mahkemelerin verdiği bazı “mallara tedbir kararları” saatler içinde kaldırtıldı.
Her ne kadar “kim olursa olsun, sonuna kadar gidilecek” dense de olayın tümüyle açıklığa kavuşturulmayacağı yönünde kamuoyunda ciddi kaygılar mevcut. Nitekim bu dolandırıcılığa karışanların tam listesinin “lekelenmeme hakkı!” bahanesiyle gizlenmesi ve muhalefetin Meclis araştırma önergesinin reddedilmesi, konunun iktidarla doğrudan ilintisinin olabildiğince örtülmek istendiği kuşkularını pekiştirmektedir.
Bir fon skandalından çok daha fazlası: Sistem kendi krizini üretiyor
Bir ülkede denetimsizlik yalnızca suç işleyenlere fırsat vermez; suç işleyenlerin yakalanmayacaklarına veya sonuçlarına katlanmayacaklarına inanmalarına da yol açar. Mesele yalnızca kimlerin bu işten para kazandığı değil, böyle bir düzenin nasıl kurulabildiği ve neden zamanında durdurulamadığıdır.
Ortaya çıkan tablo yalnızca kötü yönetim değildir. Böyle bir hukuki ve siyasal ortam, kamu gücüne yakın olanların kendilerini kuralların dışında görebilecekleri bir düzen yaratır. Denetimsizlik zamanla bir yönetim kusuru olmaktan çıkar, suistimallerin oluşmasını kolaylaştıran yapısal bir zemine dönüşür. Bu nedenle yaşanan fon skandalı tesadüfi bir olay değil, böyle bir yönetim anlayışının zaten doğurması beklenen sonuçlardan biridir.
Bu ölçekte bir organizasyonun iktidar sisteminin sağladığı imkânlar, ilişkiler, denetim zafiyetleri ve/veya göz yumması olmadan gerçekleşebilir miydi? İktidar gücü olmadan böyle bir organizasyonun mümkün olamayacağını, iktidar seçmenleri dahil herkes biliyor.
Türkiye’de yaşanan bu fon skandalı, yalnızca finans piyasalarında ortaya çıkan bir dolandırıcılık iddiası değildir. Asıl skandal, bu tür olayların ortaya çıkmasına zemin hazırlayan yönetim sisteminin ta kendisidir. Bu fon dolandırıcılığı özetle;
- Kurumsal bağımsızlığın yok edilerek siyasi gücün merkezileşmesinin,
- Kamu yönetiminde liyakatin yerini sadakatin almasının,
- Denge ve denetleme mekanizmalarının işlevsizleştirilmesinin,
- Hukukun üstünlüğünün yerini siyasi iradenin üstünlüğünün almasının,
- Siyasi ve kamusal hesap verebilirliğin yok edilmesinin,
- Kamu gücünün; (vatandaşın haklarını korumak yerine) iktidar çevrelerinin ayrıcalıklarına hizmet eder hâle getirilmesinin,
- Sonuç itibariyle fon krizi; çürüyen ve yozlaşan sistemin (kendi içinde ürettiği) beklenen sonuçlarından sadece birisidir.

http://yurtgazetesi.com.tr ve http://toplumsal.com.tr haber sitesi yazarı “Evrim ve Bitmeyen Kapışma” ile “Eğitimde Çöküş – İnanç Eksenli Eğitim ve Sonuçları” yazarı


