Umuda ve Vicdana da Kayyım Atayabilecekler mi?
(Bu yazı 20.11.2023’de toplumsal.com.tr haber sitesinde yayımlanmıştır.)
Ekim 2025’de Tele1 ve Ekim 2026’da Halk TV’nin ardından 17 Kasım 2026’da Sözcü TV haber kanalı ve internet sitesine mahkeme kararıyla kayyım atandı. Kanal sahibi Burak Akbay hakkında 2016’da açılan “silahlı terör örgütü kurmak/yönetmek veya üye olmak” suç isnadı kayyım atamasına gerekçe gösterildi. Bu operasyonun dayandırıldığı 2016 tarihli dosya daha önce yargı süzgecinden geçmiş, yerel mahkemede beraat kararı verilmiş ve Yargıtay incelemesinde suç unsuru bulunmadığı yönünde kararlar çıkmıştı. Üstelik o zamanlar zaten bu TV kanalı da yoktu.
Yıllar önce düşürülmüş bir dosyadan yeniden “kuvvetli şüphe” üretilip bir televizyon kanalına ve internet sitesine el konulması, ancak mevcut yargı sisteminin imza atabileceği bir karar olabilirdi. Hukukun işletilir gibi yapıldığı bu çökmeye yamanan ‘özensiz’ gerekçe fazla zorlama bir bahane oldu. Kayyım atama gerekçesi üretilirken, kararın hukuki dayanağının aslında hiç de önemli olmadığının altı çiziliyor gibiydi adeta.
Bu çökme ve dayatmaları yapanlar ülkedeki hukuk güvenliğini hiç umursamıyorlar olsalar da biz değerlendirmelerimizi yine mevcut Anayasa ve hukuk çerçevesinde sürdürmek zorundayız. Çünkü tek dayanağımız (işletilmiyor da olsa) yine ülkedeki meri hukuktur.
CMK kapsamındaki “Kayyımlık” Müessesi Yol Yapıldı
Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) kapsamındaki ‘kayyımlık’ müessesi, kural olarak bir koruma tedbiridir. Bu uygulamanın amacı el konulan şirketin malvarlığını korumak, suç işlenmesini önlemek ve yargılama sonuna kadar kurumsal bütünlüğü muhafaza etmektir. Oysa özellikle siyasi davalarda uygulama hiç öyle olmuyor.
Önceki benzer örneklerde de gördüğümüz gibi, bir yayın kuruluşuna kayyım atandığında mesele bilanço veya ticari defterler olmuyor. Öncelikle ve doğrudan editoryal bağımsızlık ve kamusal haber akışı ele geçiriliyor. Tartışma programlarının akıştan çıkarılması ve yayınların salt suya sabuna dokunmayan, toplumun asli sorunlarına değinmeyen ajans bültenlerine sıkıştırılması, sözde ‘tedbir’in ne için alındığını açıkça gösteriyor.
Nitekim iktidarın açık sözlü ortağı Devlet Bahçeli’nin bu kayyım kararına ilişkin açıklaması, kararın asli amacını açıkça ortaya koydu. Bahçeli; “bu sorunun sebep ve sonuçlarını Sözcü yöneticilerine sormak lazım. Orada her akşam konuşmalarına dikkat etmeden her şeyi konuşan insanlara sormak lazım” dedi. Demek ki kayyım atama kararının sebebi Burak Akbay hakkında on yıl önce açılan dava değil, bu kanalda “her akşam konuşmalarına dikkat etmeden her şeyi konuşan insanlar” olmasıymış!
Suçu Mağdura Yükleyen Dil; “Dikkatli Konuşmaları Lazımdı!”
Mağduriyet ve müdahale altında kalan kurumu “kendi başına açtığı belanın sorumlusu” gibi gösterme yaklaşımı, suçu mağdura yükleyen bir dildir. Bahçeli’nin bu yaklaşımı, diğer yayın kuruluşlarına ve yorumculara gönderilmiş açık bir mesajdır: “Ne konuşacağınıza dikkat edin; aksi halde sonuçlarına katlanırsınız.” diyorlar.
Hukuk bir kez siyasi tahammülsüzlüğün hizmetine girdiğinde; ‘her şeyi konuşmak’ suç sayılır, ‘dikkatli konuşmak’ ise hayatta kalma kuralına dönüşür. ‘Sebep ve sonuçlarını yöneticilere sorun” yaklaşımı ise, anayasa güvencesindeki basın hürriyetini askıya almanın gerekçesini, susturulanların omuzuna yüklemektir.
Bu anlayış, mağdurun mağduriyete uğrama sebebini bizzat kendisiymiş gibi sunar. Yani bir kısım sözde muhalifin sıkça başvurduğu “kardeşim ortam belli, çok da şeyetmemek lazım!” yaklaşımındaki teslimiyetçi klişeyi pekiştiriyor Bahçeli’nin bu sözleri. Nitekim Sözcü TV’nin eski yöneticisi Yılmaz Özdil de benzer anlayışta olduğunu yayınladığı X mesajı ile teyit etti. “Uğruna mücadele ettiğimiz insanlar tarafından taşlanmayı göze alarak, böyle olmasın diye samimiyetle uğraştık, yazık oldu.” dedi Özdil.
İktidar Ne Yapmak ve Nereye Varmak İstiyor?
İktidarın bu tür hukuk görünümlü kritik kararlarını artarda sıralayarak bunlardan yakınmak, “bunlar her şeyi yapar” demek yerine, bu tür hamlelerle inşa etmeye çalıştıkları yeni rejim mimarisini anlamak gerektiğini düşünüyorum. İktidarın kurgulamaya çalıştığı yeni rejimi dört temel eksende incelemeye ve anlamaya çalışacağım. Bunlar; Hukukun araçsallaştırılmasıyla yayın kuruluşlarının tasfiyesi, Sulh Ceza Hakimliklerinin bu amaçla işlevselleştirilmesi, bu yolla seçimsiz/rekabetsiz siyasetin inşası ve “korku iklimi” yaratarak otokontrolü dayatmadır.
- “Mülkiyet ve Sermaye Transferi” Yoluyla Editoryal Tasfiye (Hukukun Araçsallaştırılması)
İktidar artık önceki yıllarda olduğu gibi gazeteleri doğrudan mühürlemek veya gazetecileri yalnızca fikir suçlarından yargılamakla yetinmiyor. Bu yöntem artık yeterli olamıyor, üstelik iç ve dış kamuoyunda bazı siyasi maliyetler üretebiliyor. Bunun yerine “beyaz yakalı suçlar” (kara para, yasa dışı bahis, mali usulsüzlük, terörün finansmanı) gibi herkesin kulağına meşru gelen ceza hukuku kavramları devreye sokuluyor.
Bu yeni soruşturma yöntemlerinde çok etkili bir araç icat ettiler; ‘tedbir ve kayyım’ müessesi. Henüz kesinleşmiş bir yargı hükmü olmaksızın, “tedbir” adı altında atanan TMSF kayyımları, geçici bir “koruma mekanizması” olmaktan çıkartıldı. Kayyımlar doğrudan kalıcı bir el koyma ve basın kuruluşlarını editoryal zapt etme aracına dönüştürüldü.
Sözcü TV örneğinde görülen, basılı gazeteye dokunulmayıp (ki 2016 soruşturması onun üzerineydi) yalnızca televizyon ve internet sitesine kayyım atanması, hedefin hukuki bir mali denetim değil, kitlelere ulaşan hızlı ve etkili haber akışını kesmek olduğunu açıkça gösteriyor.
- “Düşman Ceza Hukuku” ve Sulh Ceza Hakimlikleri Mimarisi
Ülkemizde hukukun siyasetin emrine sokulmasında Sulh Ceza Hakimlikleri en önemli adımlardandır. Yaşanan pratikte soruşturma dosya kapsamları ve karşı argümanlar derinlemesine tartışılmadan, hızlı ve tek hakimlik kararlarla verilen erişim engelleri, uygulamada “önce kapat, sonra bak” mantığıyla işliyor. Oysa biliyoruz ki, kâğıt üzerinde bir hakimlik kararı ve bir kanun maddesi bulunması, yapılan işlemi hukuk devleti ölçütlerine uygun kılmıyor.
Ekim 2022’de yürürlüğe giren değişikliklerle internet haber sitelerinin Basın Kanunu kapsamına alınması ve TCK’da “halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” düzenlemesinin hayata geçirilmesi, dijital yayıncılık üzerindeki hukuki ve idari baskıyı daha da katmanlı hale getirdi.
T24 ve OdaTV örneklerinde görüldüğü üzere, Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) defalarca “ifade özgürlüğü ihlali” tespiti yapmasına rağmen alt derece mahkemeleri bu kararları yok sayarak erişim engeli vermeye devam ediyor. Bu durum, devlet içinde anayasal hiyerarşinin askıya alındığı, yargının yurttaşı devlete karşı koruyan bir kalkan olmaktan çıkıp iktidarın siyasal rakiplerini ve medyayı hizaya sokan bir sopaya dönüştüğü anlamına geliyor.
- “Sessizleştirilmiş Kamusal Alan” ve Seçimsiz/Rekabetsiz Siyaset İnşası
İktidarın varmak istediği nihai nokta, toplumun tamamını kendi propagandasına ikna etmek değildir; modern otoriter rejimlerde (rekabetçi otoriterlik sistemlerinde) temel hedef toplumu apolitikleştirmek, umutsuzlaştırmak ve alternatif bilgi kanallarını kurutmaktır.
- Mekanizma: TELE1, Halk TV ve Sözcü TV’nin bir yıl içinde arka arkaya kayyım yönetimine geçmesiyle, Türkiye’de ulusal çapta yayın yapan ve geniş kitlelere ulaşabilen ana akım muhalif televizyon yayıncılığı fiilen nerdeyse sıfırlanma yolundadır.
- Televizyon ekranının tek sesli hale getirilmesi, özellikle dijital okuryazarlığı sınırlı olan geniş seçmen kitlelerinin iktidarın çizdiği gerçeklik algısının dışına çıkmasını engellemeyi amaçlıyor.
- “Korku İklimi” ve Otokontrol
Bağımsız medyaya karşı atfedilen suçlamalar zaman içinde değişiyor ama sonuç hiç değişmiyor. Dün “terör örgütü” deniyordu, bugün “mali soruşturma/kara para” deniyor; dün KHK ile mühür vuruluyordu, bugün TMSF kayyımı ile yayın akışı değiştiriliyor. Hukuk “maddi gerçeği arama” aracı olmaktan çıkartılıp “siyasi tasfiye” aracına dönüştürüldü.
Baskıcı otoriter sistemlerde genellikle her muhalif gazeteciyi tutuklamaya veya her TV kanalını ve haber sitesini kapatmaya gerek kalmıyor. Bağımsız haber mecralarının kontrollü yargı marifetiyle ele geçirilerek muhalefetin sesinin boğulması, geride kalan bağımsız gazetecilere, akademisyenlere ve iş insanlarına şu mesajı veriyor: “Sınırları zorlarsanız sadece hapse girmezsiniz; emeğiniz, sermayeniz ve kurumsal varlığınız bir gecede elinizden alınır.” Salınan bu korku, oto-sansürü gitgide kurumsallaştırıyor.
Kayyımla Susturulan Ekranlar, Sandıkta Konuşacak Milyonlar
Mesele sadece birkaç televizyon kanalının susturulması değil, halkın gerçeği bilme ve hesap sorma hakkının gasp edilmesidir. Sandığın anlamını yitirdiği, denetimsiz ve itirazsız bir “tek sesli” rejim inşa etmek istiyorlar.
İktidar, hukuku bir adalet terazisi olmaktan çıkarıp siyasetin kılıcına dönüştürerek muhalif sesleri susturabileceğini, toplumu tek bir anlatıya hapsedebileceğini sanıyor. Ancak hukukun araçsallaştırılması ne rıza üretir ne de sarsılan meşruiyeti onarır; aksine her baskı hamlesi, değişim arzusunu biraz daha büyütür. Umut, her zaman korkudan daha uzun ömürlüdür.
Siz yalnızca yayını kesebilirsiniz, hayatın kendisini değil. Ekranları karartabilirsiniz ama milyonların zihnindeki soruları susturamazsınız. Zira tarih boyunca hiçbir baskı aygıtı, hakikatin üstünü kalıcı olarak örtemedi.
Özgür ifadenin önü kesildiğinde geriye tek bir söz hakkı kalır: Sandık. Ve o gün geldiğinde, hukuku kendi ikbalinin aparatı haline getirenler, kayyım atayamadıkları tek yerin yurttaşın vicdanı ve umudu olduğunu göreceklerdir.

http://yurtgazetesi.com.tr ve http://toplumsal.com.tr haber sitesi yazarı “Evrim ve Bitmeyen Kapışma” ile “Eğitimde Çöküş – İnanç Eksenli Eğitim ve Sonuçları” yazarı


